Ito ang Pilipinas, Perlas ng Silanganan. Binubuo ng nasa 7,600 at 41 mga isla. Pero tila hindi pa ito sapat para sa iba. Halos 200 reclamation projects ang isinusulo ngayon sa ibang bahagi ng bansa. Ang reclamation ay ang prosesong paglikhan ng bagong lupa mula sa mga karagatan, dagat o ilog sa pamamagitan ng pagtatakbo. Senyalis man ang pagundad para sa iba, marami rin ang umaaray. Sa mga karagatan, dagat o ilog sa pamamagitan ng pagtatambak.

It's kind of surreal na nasa gitna tayo ng dagat tapos ngayon biglang meron ng malaking isla dito. Senyalis man ang pagundad para sa iba, marami rin ang umaaray. Masama po yan, pati po yung upside yaw, malayo po na yun. Napakadelikado kasi bigla lang gumuguhoy yung mga bato. Para saan ba ang mga proyektong ito? Ano ang kapalit? At sino ang makikinabang? Magsisimula ang ating kwento sa bayan ng Koron, kilala sa kanyang nakabibighaning karagatan at mga isla.

Ngayon, pahagi na rin ang tanawin ang espasyong ito. 22 ektarya ng bagong tambak na lupa sa baybaying dagat. Phase 2 ito ng Koron Bay Development Project. Sinamahan ako ng manging islang si Edgar na mag-ikot sa reclamation site. Itong restaurant na ito, dati nasa gitna ng tubig ito? Ano bang naalala mo dyan? Naliligo kami dyan sir, nung araw. Tapos naglalambat din kami dito, nang huli kami ng isda. So maraming mga, yung shells, marami dito kami nangunguhay. Naalala ko nung high school ako.

Proyekto ito ng Palawan Provincial Government, kasosyo ang dalawang pribadong developer. Ang BCT Trading and Construction at 428 Hitech Group Incorporated. Plano sana itong tayuan ng iba't ibang establishmento, kaya ng mga mall, kondominyo, hotel, at kasino. Sinimula ng pagtatambak noong 2020 sa kasagsagan ng mga lockdown dahil sa pandemya. Tutulman sa nangyayari, wala rong magawa noon sina Edgar. Isa pa naman sa pangunahing apektasyon,

isa pa naman sa pangunahing apektado ng Reclamation Project, ang mga manging isda tulad niya. Malaking kawalan po kaagad yun sa side ng mga manging isda. Tsaka kumunti talaga yung huli. Dati nakaka-30 kilos, so kalahati nun nawalan. Batay sa pag-aaral ng ilang marine biologists sa karagatan malapit sa Reclamation Site, bumaba ang klase o uri ng mga isda, kanilang timbang, at bilang ng mga isdang matatagpuan sa mga bahura.

Dahil sa siltation o pagdeposito ng lupa at putik sa dagat na idinulot ng Reclamation, na pinsala raw ang mga bahura, bakawan at seagrass ecosystems na nagsisilbing tahanan ng mga isda at ibang lamang dagat sa paligid. Kinumisyon ang Sagip Koron ng Pag-aaral, isang grupong nabuo para tutulan ang Reclamation Project sa lugar. Naging aktibong miyembro nito si Edgar. At noong Marso, malaking tagumpay ang nakamit ng grupo.

Kinansila ng Department of Environment and Natural Resources o DENR ang Environment Compliance Certificate o ECC ng proyekto. At ang mga isda at isang mga isda na nagsisilbing tahanan ng mga isda ang Environment Compliance Certificate o ECC ng proyekto. At ipinatigil ng Philippine Reclamation Authority o PRA ang anumang reklamasyon. Noong Hunyo, ipinag-utos ng PRA ang Total for Feature ng nareklaim na lupa.

Ibig sabihin, magiging pag-aari na ito ng pambansang pamahalaan. Dahil sa utos, mahigit kalahati lang ang natapos sa dapat sanay limampung ektarya ng tatambakang karagatan. Pero bukod sa karagatan, nag-iwan pa ng ibang pinsala ang proyekto. Tulad na lang sa mga quarrying site na pinagkuna ng panambak. Ano po ito dati? Bundok lang ito? Bundok po ito. Ganyan, kahuyan din. May mga kahuy, ganun po yan. Isa pa sa community leaders ng Sagip Coron ang magsasakang si Rudy.

Ipinakita niya sa akin ng isang quarry na ipinasara din ng DENR dahil sa mga paglabag nito sa permit. Yung ganito po ba ang pagkakwarry, may epekto sa inyo bilang magkasaka? Malaki po. Malaking impekto niyo. Yung mga tubig na pinanggagulingan na siyang kailangan ng magsasaka, pangunahin kailangan ng magsasaka, natutuyo. Parang binuksan mo siya, binalatan mo yung bundok eh. Pero ang isa pang pangamba ni Rudy, ang piligrong maaaring itulot ng mga lugar na ito,

na tila iniwan na lamang ng nakatiwangwang. Hindi na hoon na rehab. Dapat sa isang mountain quarry dapat nakasunod agad yung nag-rehab. At yan po, palambot na ng palambot yan. Delikado din para dito sa mga nakapayikot na nakatira dito. Sa kalapit na quarrying site, nagpapatayuna ng stadium. Pagamat mapapakinabangan naman sana ng mga residente, tingin ni Rudy, delikado ang lugar na ito. Ano pong nangyari dito?

Mountain quarry po ito, gumuhok. Gumuhok po yan dahil lumambot yung lupa. Tuloy-tuloy na po, kabila-kabila gumuhok na po, nakikita natin. Ano po ang inaalala nyo dito? Inaalala po namin ito yung mga, dahil stadium po ito, pupuntay yung mga maraming tao. E, napakadelikado kasi bigla lang gumuguhoy yung mga bato dito. Pero may iba pa palang reclamation project sa Coron na tila patagong ginagawa. Sumama ako sa isang lokal na opisyal ng DINR para silipin ang isa sa mga ito.

Saan po yung daan dito? Ano pong problema? Kalak. Kalak? Dito po ba? Dito po ba? Dito po ba? Dito po ba? Kalak. Dito po ba daan? Saan po ang office? Oo. Dito ba yung tinatambakan yung mangrove? Yung nagre-reclaim dito yun sa loob? Lap tayo. Anong sa loob? Anong meron sa loob? Hindi ka pa nakapunta doon? Ganung katagal ka na dito? Isang buwan pa lang po. Kasama ko yung DINR, hindi ba kayo pwedeng tumingin sa loob? Hindi kasi po. Doon nang pala mo na roon sa taas ng paspol.

Yung part na re-reclaim na doon sa loob dahil sa nakabakod at linakt nila yung gate, hindi natin malapitan. Pero aware po kayo doon sa nangyayaring reclamation dito? Noon, nagkanda kami po ng inspeksyon. Maiksi pa lang noon. Nag-file po kami ng case against po sa developer. Maso, nag-dismissed. Paano pong na-dismissed? Hindi ba dapat humihingi sila ng permit sa inyo? Dilang senyor ng koron para gawin ito dahil bakawan nito?

Sa totoo lang, hindi naman talaga bibigyan ng permit dahil siyempre bakawan yan. Bawal na muntag po talaga ito yan. Sinilip namin ang lugar mula sa ere. Sa itaas, makikita na tila tinambakan ang isang buwan. bahaging ng bakawan malapit sa dagat. May ilang gusaling na rin doon. Sabi ng opisyal, plano nilang muling maghahain ng reklamo laban sa developer sa lugar. Pero sa isang liham na ipinadala sa amin ng developer,

itinanggi ng taga-pangulo ng kumpanya na nagsasagawa sila ng reklamasyon doon. Giit pa nila, tituladong lupa ito. Hindi po posibleng na magkaroon sila ng titulo dyan? Ah, hindi po. Hindi po magkakaroon ng titulo dyan dahil ito ay unclassified public forest, considered as forest land. So, yung mga construction dyan, katulad ng building na itinayo, talagang iligal yun dahil wala po permit na nanggaling po sa DNI.

Ngunit paano kung mismong lokal na pamahalaan ang hindi dumaan sa tamang proseso? 硬 storm Naison vito Abu Sunod kong pinuntahan ng lugar kung sa'n itinatayo ang bagong palengke ng bayan. Idenonate daw ang lupa sa probinsya nang may ari ng isa sa mga developer ng Coron Bay Development Project. Sa iba baw, kitang kita ang bahagi ng wetlands o bakawan na tinambaka ng lupa. Pero ayon sa DENR, walang kaukulang mga permit

ang proyektong ito. Yan din ang sinabi ng PRA. Mas malinaw ang pinsala sa malapitan. Ito yung edge nung dating mangrove area na natabunan na rin itong reclamation project. Masakit tingnan, hindi ko alam kung worth it ba yung cost na magkaroon ng ganitong destruction ng napakahalagang resource ng napakahalagang mangrove forest. At yun nga yung lagi nating tinitimbang kapag pinag-uusapan ng mga reclamation project.

At habang gumugulong ang malalaking proyekto, marami pa ring residente ng Coron ang tila na huhuli. Nagtitiis sa mga lugar na masikip at marumi. Ilang ulit naming sinubukang kunin ang panig ng lokal na pamahalaan ng Coron tungkol sa mga kontrobersyal na proyekto. Pero hindi nagpa-unlock ng interview si Mayor Mario Reyes, Jr. Samantala, tiniyak naman ang Palawan Provincial Government na susunod sila sa anumang kautusan ng mga ahensyang

nakatutok sa proyekto. Pareho namin hiningi ang panig ng dalawang developer ng proyekto, ang BCT Trading and Construction at 428 Hightech Group, Inc. Si Engineer Ernesto Mercado, dating Vice Mayor ng Makati at taga-pangulo ng isa sa mga developer, ang naatasang magsalita para sa dalawang grupo. Giit niya, nasa proseso na sila ng pagkumpleto ng mga requirements nang biglang ipatigil ang proyekto.

Pero hindi pa rin daw sumusuko si Mercado. Umaa pala na raw sila sa mga otoridad. Ang PRA naman, iginiit na hindi naman na hindi dapat nagsimula ang reclamation kung kulang pa sa mga rekesitos. Wala rin daw politika sa likod ng kanilang utos na ipatigil at i-forfeit ang reclamation. Alam nila Rudy na minsan, mabilis magbago ang ihip ng hangin, lalo na sa politika.

Sa ganitong mga laban, hindi raw pwedeng magpakakampante. Tagumpay na yan. At may isa pang dahilan na maging maingat at mapagbantay. Si Rudy, ilang beses na rin daw nakatanggap ng pagbabanta sa kanyang buhay. Sa 2022 report ng grupong Global Witness, Pilipinas ang pinakadelikadong bansa sa Asia para sa environmental defenders. At pang-apat na pinakadelikado sa buong mundo. At tila nasa bakuran lamang ni Rudy,

ang panganib. Bago pa sumingaw ang manimanomalyang paggamit ng malampaya funda mula sa malampaya gas project sa Palawan, naamoy na ito ng pinaslang na broadcaster na si Dr. Jerry Ortega. Noong 2011, pinaslang ang broadcaster na si Dr. Jerry Ortega sa Puerto Princesa, Palawan. Dahil umano sa isiniwalat na katiwalian sa malampaya fund. Ito din ang pinanggalingan ng pondo para sa 10-ektaryang phase 1 ng Coron Bay Development Project

na ginawa noong 2007. Ang itinuturong mga masterminds sa krimen, ang magkapatid na sinadating Palawan Governor, Joel Reyes, at ang kasalukuyang alkalde ng Coron, na si Mario Reyes, Jr. Mariin nilang itinatanggi ang mga parata at patuloy ang pagdinig sa kaso. Hindi ka ba napapaisip na environmental defender ka din? Baka mapag-initan ka. Iniisip ko din po yan minsan pero pagka lahat po ng tao ay mag-iisip na hindi kayang gawin,

wala na pong mangyayari. Pero hindi lang naman sa Coron may ganitong mga isyo. Sa buong Pilipinas, may mahigit 180 mga reclamation project na nasa iba't ibang yugto batay sa opisyal na talaan ng PRA. Sampu rito ang 4 implementation na. Sa Manila Bay lang, 24 ang pinaplanong reklamasyon na sasakop ng nasa siyam na libong ektarya ng karagatan. Nagsimula ng magtambak sa Manila Bay ang apat na proyektong aprobado na.

Isa rito ang Manila Solar City, isang mixed-use development na itatayo sa 148 hectares ng reclaimed na lupa. Pinuntahan namin ang lumalaking isla sa gitna ng Manila Bay. Ganito na ang tsura ng Manila Solar City ngayon.

Nag-construct ng ilang structures aside from yung mga temporary na outpost. Malaki-laki na siya. Actually, kung tutusin, maganda yung location kasi imagine nyo kung merong mga establishments dito, ito yung view mo, yung skyline ng Manila. Ito yung Rojas Boulevard at makikita mo yung mga gusali dyan. Pero ang isang interesting question ngayon dahil sa bagong gawa itong isla na ito, kita nga, sino ngayon ang may-ari nito?

Ang totoo, malaki na ang ipinagbago ng Maynila dahil sa iba't ibang reclamation projects mula pa noong panahon ng mga Kastila. Sa isang mapa noong 1898, makikitang katabi na ng tagat ang Tondo, San Nicolás at magingang Intramuros. Pero ito na, ang hugis ng baybayin ngayon. Mula Rojas Boulevard, North and South Harbor, CCP Complex at Mall, umusbong ang mga bagong espasyo sa Maynila mula sa karagatan. Pero ang biyaya,

may kapalit. Lalo na, para sa mga nakatira, malapit sa baybayin. Ang manga maralitang residente ng Baseko Compound, na tinatayang nasa 150,000 o higit pa, nangangani ba paalis dahil sa mga reklamasyon sa kanilang komunidad. Yun, nasa mga sayang mga rinang para sa isang pabalik na mga mahirap, Si Marlon, dati naroon naranasang mapaalis dahil sa reklamasyon project ng malaking mall sa Pasay. Pinalipat daw sila sa isang housing project sa Cavite,

pero hindi rin sila nagtagal doon. Ay, wala ring hanap buhay, malayo sa eskwelahan, malayo sa palengke, malayo sa ospital. Iniiwan namin yung bahay namin dahil din sa kahirapan. Wala kayong trabaho dyan. Nagsumik si kami rito. At ngayon, tila maulit ang kasaysayan. Yung kinatatakot namin ay yung mawawalan kami ng karapatan doon sa aming lugar. Malaking dagok din daw ang reklamasyon sa ekosistem ng Manila Bay, na isa sa pinakamahalagang pangisdaan sa bansa.

Ang grupong Oceana, tutol sa mga proyektong ito. So yung tatambakan mo na dagat, ekosistem yan. Akala natin buhangin lang yan, pero may buhay dyan. So may isda, may mga shells, at kung ano pang mga organisms. Kailangan din natin tingnan yung mga maapektuhan na mga lokal, yung livelihood nila. Kung hindi ganitong klaseng development ang gusto nating makita sa mga mga ekosistema, kung hindi ganitong klaseng development

ang gusto nating makita sa Maynila, ano ba ang proposal ninyo? Hindi naman tayo against development, pero gusto natin na dapat sustainable development siya. Protectionan yung Manila Bay, rehabilitation. So hindi lang pagkain yung makukuha natin. Protection sa kalamidad, mas lalo ngayon na nagbabago na yung klimat. Sa isang liham sa aming programa, tiniyak ng lokal na pamahalaan ng Maynila na lahat ng reclamation projects

sa kanilang lungsod ay dumadaan sa mga nararapat na ahensya, partikularang PRA at DNR. May isa pa akong gustong makita, ang itinuturing na pinakamalaking reclamation project sa bansa. May isa pa akong gustong makita, ang itinuturing na pinakamalaking reclamation project sa bansa. Ang New Manila International Airport sa Bulacan, Bulacan. Sinasabing may lawak na 2,500 hectares. Base sa website ng kumpanya, itatayo ang world-class airport

na may target na isang daang milyong pasahero kada taon. Giit nila, solusyon nito sa air traffic congestion na nararanasan ng Metro Manila. Makalilikha rin daw ito ng maraming trabaho, magpapalakas ng lokal na ekonomiya at maitataas ang imahin ng bansa bilang investment and tourist destination. Kasama ang isa pang environmentalist, sinuong namin ang sangasangang daluya ng tubig. Determinado ang mga manging isda

na ipakita sa amin ang proyektong matagal nang bumabagabag sa kanila. Maya-maya pa, tumambad na ito sa amin. Dahil pinagiinitan daw ng mga otoridad ang mga kritiko ng airport sa kanilang lugar, nakiusap ang aming bankero na itago ang kanyang pagkakakilanlan. Kwento niya, malaking perwisyo sa kanila ang proyektong ito. Sa loob ng mga susunod na taon,

ang baybaying ito tuluyang maglalaho. Pero may iwasan ba talaga ang ganitong mga pagbabago? Ang proyekts ang nagaganap sa iba-ibang bahagi ng mundo, kahit sa Pilipinas. Is it really that bad?

Itigil yung ganitong paulit-ulit na lang na business as usual na magtatayo ng malaking project at aambunan ng biyaya ang mga maliliit na mga mamamayan. Kasalukuyan pa namin kinukuha na ng panig ang proponent ng New Manila International Airport. Nakipag-ugnayan din kami sa DENR para alamin kung paano nila inaaprobahan ang mga reclamation project. Wala pa rin silang sagot sa aming programa. Why reclaim in the first place?

Ba't hindi na lang i-utilize yung mga areas na hindi kailangan na mag-reclaim para wala na rin gano'ng kalaking environmental impact? Ang first reason is urban sprawl. Kasi kulag na sila ng lugar. And secondly, economic driver itong reclamation. May infusion ng capital, may employment. Bakit hindi na lang mag-move sa mga less congested municipalities and cities? Tinesting na natin yun, di ba? Dapat nga pupunta sa Tarlac

tsaka Pampanga ang national government kasi tayo yung magnet eh. Pero sino ba nag-move doon? Ang sa akin kasi, madaling sabihin mo yung mag-relocate eh. Maybe ang kailangan lang sir ay political will. Yes. Wala namang masama sa pag-unlad. At matagal na natin hinuhubog ang mundo ayon sa pangangailangan. Ngunit may hangganan din ang kalikasan. At dumalaki rin ang mga hamon ng nagbabagong klima. Aanhin pa ang mga bagong mall,

kondominium, kasino, pantalan, at paliparan kung kasabay nito'y mga perwisyo. At kung mababaon lamang ang tunay nating yaman na dapat pinangangalagaan. Magandang gabi. Ako si Atom Maraulio. At ito ang Eyewitness. www.eyewitness.org